منظر شبانه

آنچه منظر عمومی یک شهر را به وجود می‌ آورد، نه تنها محدود به یک یا چند عنصر شاخص نبوده، بلکه تمام تصاویری که از آن شهر در هر لحظه به دیده می‌ آید را نیز در بر می‌ گیرد. به همین ترتیب تصویری که یک شهر در طول ساعات شبانه در ذهن کاربران به جای می‌ گذارد، منظر شبانه آن شهر است. (مردانی، ۱۳۹۱)

نقش منظر شبانه در فضاهای جمعی شهرهای سن‌ پترزبورگ و مسکو
تصویر ۱: منظر شبانه محور اصلی خیابان Nevsky Prospect در سن پترزبورگ، منبع: نگارنده
فضای جمعی در زندگی انسان

حیات جمعی فرصتی جهت رها شدن از تنشهای زندگی روزمره، گذران اوقات فراغت، تعاملات اجتماعی و گردهمایی افراد و گروه‌ های مختلف و بستری برای حضور، آزادی بیان و ابراز آنها در فضاست. حیات جمعی در فضاهای عمومی در گرو ترویج تعاملات اجتماعی، جذب افراد و گروههای مختلف، امنیت اجتماعی و در نتیجه ترغیب به افزایش تحمل گروههای مختلف در فضا، جامعه‌ ‎پذیری بیشتر و ایجاد فضای فعال و سرزنده است. (دانشپور، سیدعبدالهادی و مریم چرخچیان، ۱۳۸۶ : ۲۲)

منظر شبانه در فضای جمعی

منظر شبانه یکی از ارکان مهم در حیات اجتماعی فضاهای جمعی است که عدم وجود و یا نامطلوب بودن آن پیامدهای زیر را به دنبال دارد:
عدم وجود آن باعث از بین رفتن ایمنی و همچنین امنیت در محیط می‌ شود و فضای بی‌ دفاع شهری در شب به وجود می‌ آید که در این صورت فضای جمعی کارکرد کلیدی خود را از دست می‌ دهد.
همچنین نامطلوب بودن منظر شبانه موجب کاهش حضور مخاطب و در نتیجه کاهش سرزندگی و پویایی این گونه فضاهای شهری را در پی دارد.

نقش منظر شبانه در فضاهای جمعی شهرهای سن‌ پترزبورگ و مسکو
تصویر ۲: منظر شبانه محور خیابان Millionnaya در سن پترزبورگ که به Palace Square ختم می‌شود. نورپردازی شاخص موزه هرمیتاژ در انتهای خیابان و همچنین نورپردازی تک بنای مهم این خیابان نیز قابل مشاهده است. منبع: نگارنده
منظر شبانه در روسیه

رویکرد کلی در منظر شبانه شهرهای مسکو و سن پترزبورگ روسیه هماهنگی آن با منظر روز است. در راستای این سیاست میادین و محورهای اصلی و همچنین تک ساختمانهای شاخص تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و غیره نیز که در این محورهای اصلی قرار ندارند، دارای نورپردازی خاص هستند. البته این ساختمانها در روشنایی روز نیز جزو ساختمانهای مهم و نشانه‌ های شهری به شمار می روند. نورپردازی خارج از این موارد در حد آسایش بصری، امنیت و خوانایی است.

نقش منظر شبانه در فضاهای جمعی شهرهای سن‌ پترزبورگ و مسکو
تصویر ۳: منظر شبانه میدان Palace Square در سن پترزبورگ که به واسطه‌ بناهای مهم اطراف آن نورپردازی شده است. منبع: نگارنده
منظر شبانه در فضاهای جمعی روسیه

در روسیه برخی فضاهای شهری به واسطه‌ یک عامل تاریخی، فرهنگی یا سیاسی در نقاط اصلی شهر به فضاهای جمعی شاخص در مقیاس شهری یا حتی کشوری تبدیل شده‌ اند. منظر شبانه در این فضاها به منظور تاکید بر این عوامل شاخص است.
منظر شبانه در فضاهای جمعی پراکنده در سطح شهر (در بلوارها، پیاده‌ راهها و غیره) با استفاده از حداکثر دو نور هماهنگ (سفید و زرد) برای جلوگیری از اغتشاش بصری و همچنین هماهنگی با واقعیت روز به کار گرفته شده است. همچنین بعضی از این مکانها آمیخته به هنرهای شهری نیز بودند.

نقش منظر شبانه در فضاهای جمعی شهرهای سن‌ پترزبورگ و مسکو
تصویر ۴: منظر روز محور پیاده Kamergerskiy Pereulok در مسکو، منبع: نگارنده
نقش منظر شبانه در فضاهای جمعی شهرهای سن‌ پترزبورگ و مسکو
تصویر ۵: منظر شبانه محور پیاده Kamergerskiy Pereulok در مسکو و نورپردازی هنرهای شهری با نورهای هماهنگ سفید و زرد، منبع: نگارنده
نتیجه‌ گیری

به طور کلی منظر شبانه در روسیه تابع قوانین خاص و از پیش تعیین شده است، به همین جهت قسمتهای مختلف فضاهای شهری با هم هماهنگ هستند و اغتشاش بصری در ذهن کاربران ایجاد نمی کند. مناظر شبانه در شهر از اهمیت ویژه‌ ای برخوردار است. می‌ توان با الگو گرفتن از طراحی منظر شبانه‌ کشورهای دیگر که در این امر پیشتاز هستند و ایجاد طرح جامع نورپردازی در کشور، این مناظر را بهبود بخشید.
می‌ توانیم برای طراحی مناسب نورپردازی شبانه به نکات زیر توجه کنیم:

  • مشخص کردن مکانهای خاص و مهم (محورهای اصلی، میادین و بناهای خاص) برای اجرای نورپردازی شبانه
  • مشخص کردن نحوه‌ اجرای نورپردازی
  • تعیین میزان نور برای مکانهای مختلف
  • بررسی استفاده از انواع لامپها و استفاده از هر کدام در جای مناسب خود
  • توجه به جهت نورپردازی به نحوی که باعث آزار و اذیت انسانها و همچنین حیوانات و پرندگان نشود.
  • بهره‌گیری از انرژیهای نو برای استفاده‌ بهینه از انرژی و جلوگیری از استفاده‌ بی رویه‌ آن
منابع
* مقاله­ حاضر، دستاورد سفر پژوهشی جمعی از دانشجویان معماری منظر دانشگاه های بین‌المللی امام خمینی، تهران، شهید بهشتی، شهید رجایی و دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات به کشور روسیه در مهر ماه ۱۳۹۵ است که با راهنمایی دکتر محمدرضا مهربانی گلزار تنظیم شده است.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید