فرم و بافت در معماری منظر به تالیف کاترین دی و ترجمه دکتر محسن کافی و مهندس پیمان گلچین عنوان کتابی است که انتشارات جهاد دانشگاهی به تازگی وارد بازار کرده است.
Form and Fabric in Landscape Architecture 01

درباره این کتاب

علم معماری منظر در برگیرنده سازماندهی فضایی مکانها و فضاهای بیرونی (فضاهای واقع شده در بیرون از بنا) در راستای برآورده ساختن خواسته ها و نیازهای انسان به گونه ای است که باعث توسعه، ارتقاء و حفظ محیط های طبیعی گردد. مناظر به خاطر استفاده از آنها از سوی افراد مختلف و با سلیقه های مختلف باید دارای عملکردهای متنوعی باشند. از اینرو، هدف طراح باید ایجاد و خلق مکانهایی باشد که با نیازهای اجتماعی، زیست محیطی، فرهنگی، زیبایی شناسی و کاربردی سازگار باشد. هدف این کتاب آن است که به صورتی مختصر و مفید به شرح اصول معماری منظر بپردازد و هم به عنوان منبع جذاب و دائمی در دسترس طراحان محیطی با تجربه قرار گیرد.

رویکردی ریخت شناسانه به طراحی

همانگونه که مناظر به عنوان سیستمهایی زنده، پویا و “زیست- فرهنگی” شناخته شده اند، در بعضی مواقع نیز می توانند به عنوان ساختارهای فضایی پیچیده تصور گردند. هدف این کتاب، ترویج و ارتقاء طراحی سه بعدی احساس گرایانه از طریق کشف و تعریف فرم فیزیکی منظر به عنوان “مواد و مصالح” در طراحی است. “فابریک” یا “بافت” به ساختار فضایی یکپارچه کل منظر (علاوه بر اینکه به بستری که طراحی روی آن صورت می گیرد) اشاره می کند، در حالی که “فرم” به اجزاء و یا قسمتهایی که بافت را تشکیل می دهند، اشاره دارد. فرم و بافت به کمک هم نوعی شکل منظر را به وجود می آورند که برای رسیدن به تفکراتی که از دل آن طراحی فضایی – بصری نشأت می گیرد، کاربردی و سودمند است.
در این کتاب ریخت شناسی در ۷ بخش سازماندهی شده است. نخستین بخش با عنوان بافت منظر، منظر را به عنوان کلی یکپارچه در نظر می گیرد و کیفیتها و ویژگیهایی را که در طراحی مطلوب و مناسب لحاظ می گردند، تعریف می کند. پنج بخش بعدی به ترتیب فضاها، مسیرها، لبه ها، نقاط عطف (کانونها) و آستانه ها را توضیح می دهند. این پنج بخش از طریق بازشناسی فرمهای شناخته شده ای در منظر که توسط مردم از طریق روشهای گوناگون و برای رسیدن به اهداف خاص آزموده شده اند، مورد ادراک و استفاده قرار گرفته اند، گرد آمده اند و از اینرو باید توسط طراحان در هنگام طراحی مورد توجۀ خاصی قرار گیرند. بخش پایانی کتاب با عنوان جزئیات به اجزای منظر که از طریق لمس و حس شدن از فاصله نزدیک قابل ادراک هستند، اشاره دارد. گرچه این کتاب به این بخشها تقسیم شده است ولی هدف اصلی این کتاب بررسی ارتباط، کل و یکپارچگی اجزاء این بخشها با یکدیگر است.

رویکردی تجربی به طراحی

این کتاب رویکردی “تجربی” را برای طراحی پیشنهاد می دهد. این بدین معناست که تجربۀ انسان از منظر هم به شکل گیری مفاهیم در این کتاب و هم به فهم طراحی کمک چشمگیری می کند. معنی دیگری که می شود از آن استنباط کرد این است که تصاویری که دارای توضیحات مکتوب هستند (به خصوص در این کتاب)، نه تنها از طریق انتقال شکل و ساختار (مورفولوژی) منظر، بلکه از طریق نشان دادن و انتقال نحوه تجربه و ادراک شکل منظر نیز سبب برقراری ارتباط با انسان می گردند. در واقع هدف از این رویکرد، تشویق و ایجاد اشتیاق در طراحان به منظور برقراری ارتباط میان تجربه و طراحی است. مفاهیم فیزیکی و فضایی موجود در این کتاب بر اساس تجربه های تدریس معماری منظر و تجارب شخصی من از منظر است: تجربیاتی همچون حرکت در میان منظر، توقف، نگریستن، احساس کردن منظر، لمس کردن آن، صحبت کردن، خوردن، پناه آوردن و به خاطر آوردن. فهرست مراجع آورده شده در انتهای کتاب، نشان دهنده تأثیرات با اهمیت بعضی از نظریه پردازان در طراحی و نویسندگان علاقه مند به تجربه و استفاده انسان از مکانها بر روی شکل گیری ایده ها و مفاهیم این کتاب است.

رویکردی بصری به طراحی

معماران منظر، طراحی اولیه و ابتدایی را از طریق جذب و تحلیل داده های بصری – فضایی فرا می گیرند. بنابراین، این کتاب را می توان به عنوان یک دستورالعمل و یا راهنمای بصری در نظر گرفت. این کتاب به عنوان یک دستورالعمل بصری از طریق ترسیمات دستی و تصاویر، سبب کشف ابعاد فیزیکی و مفهومی (ذهنی) مناظر و طراحی می گردد. این کتاب فرآیند طراحی را تعریف و یا توصیف نمی کند، بلکه در عوض یک ساختار و روایت تفسیری بصری را عرضه می کند که به واسطۀ آن می توان مناظر را تفسیر، ادراک و تصور نمود. ارزش این ترسیمات و تصاویر کشیده شده دستی به توانایی آنها برای شرح دادن تصاویر مصنوعی باز می گردد که هنوز هم در حرفه معماری منظر مفید هستند (علاوه بر دیگر رسانه های بصری که شامل تصاویر دیجیتال هستند). یادداشتهای دستی در حاشیۀ تصاویر این کتاب سبب افزوده شدن لایه هایی از معانی بیشتر به این تصاویر کشیده شده دستی می شود و همچنین باعث درک روشن تری از احساسات مرتبط با فرم منظر می گردد. هدف این کتاب آن است که مفهوم معماری منظر تجربی را تقویت کند.

عناصر سازنده منظر و ریخت شناسی آن

عناصر سازنده منظر همچون “شکل زمین” یا “توپوگرافی”، “پوشش گیاهی”، “آب” و “سازه ها” به عنوان مواد و مصالح فیزیکی اصلی که طراحان به کمک آنها فرم و بافت منظر را به وجود می آورند، شناخته شده اند. هر یک از ۷ بخش ریخت شناسی، نمونه ای از چگونگی تأثیر این عناصر در شکل گیری فرم منظر را تشکیل می دهد. از آنجایی که در طراحی، ادغام ظریفانه و حرفه ای توپوگرافی، پوشش گیاهی، آب و سازه ها به منظور رسیدن به یک طرح موفق از اهمیت زیادی برخوردار است، بنابراین برای رسیدن به این امر در این کتاب، هر یک از این عناصر در جهت کشف توان بالقوه آنها در طراحی، به صورت جداگانه مورد بررسی قرار می گیرند.

نحوه استفاده از این کتاب

۱- کاربردهای اصلی

این کتاب می تواند به روشهای گوناگونی مورد استفاده قرار گیرد. موارد عمده استفاده از آن عبارتند از:

  • به منظور فراهم کردن چارچوبی مفهومی (ریخت شناسی ۷ بخشی) در جهت درک تجربه، کاربرد و ساختار منظر توسط طراحان،
  • به عنوان کتابی مرجع برای طراحی و همچنین مناسب ایجاد فضاها، مسیرها، لبه ها، آستانه ها، نقاط عطف (کانون) و جزئیات،
  • در راستای ارائه نمونه ها و منبع الهام برای روشهایی که در آنها عناصر توپوگرافی، پوشش گیاهی، سازه ها و آب ممکن است در طراحی مورد استفاده قرار گیرند.

۲- بخشها

هدف، محتوا و ساختار بخشهای هفتگانۀ ریخت شناسانه در اینجا به صورت خلاصه آورده شده است. هر بخش از این کتاب با یک مقدمه و مجموعه ای تعاریف از فرم منظر که در هر بخش بررسی شده است، آغاز می شود.

  • بافت منظر

این بخش از کتاب به بررسی اجمالی منظر در مقیاسی گسترده می پردازد. همچنین، به تعریف و تشریح طیفی از صفات و ویژگیها مانند نیرومندی، رمزآلودی و تنوع که در منظر مطلوب در نظر گرفته می شوند نیز می پردازد. سپس – از طریق نمایش دادن طیف گوناگونی از انواع مناظر طراحی شده – اهمیت یکپارچگی و ادغام فضاها، مسیرها، لبه ها، نقاط عطف (کانونها) و آستانه ها و همچنین ادغام شکل زمین، پوشش گیاهی، سازه ها و آب را در جهت خلق مکانها نشان می دهد.
Form and Fabric in Landscape Architecture 02

  • فضاها

در این بخش به بررسی نحوه محصورسازی و تعریف مناطق مشخص و بارزی از زمین که مناسب صورت گرفتن فعالیتهای انسانی است، پرداخته می شود. فضاها به عنوان ابزارهای اساسی در طراحی لحاظ می شوند که از طریق آنها مناظر، سازمان یافته و درک شده و مورد استفاده و تجربه قرار می گیرند. همچنین، در این بخش ملاحظات طراحی در خلق و ایجاد فضاها توضیح داده شده است. در پایان، این بخش روشها و نمونه های مختلفی را مطرح می کند که نشان می دهد چگونه می توان از عناصر سازنده منظر در جهت خلق فضاها استفاده نمود.
Form and Fabric in Landscape Architecture 03

  • مسیرها

در این بخش به بررسی نحوه و چگونگی طراحی مکانهای حرکتی خطی در منظر پرداخته می شود. در اینجا تأکید بیشتر بر محیط های مخصوص عابران پیاده است. همانند فضاها، مسیرها نیز به عنوان ابزار اساسی در طراحی محسوب می شوند که بر نحوه استفاده از منظر و تجربه و ادراک آن تأثیر می گذارند. همچنین، در این بخش ملاحظات طراحی برای ایجاد مسیرها مطرح و شرح داده شده است. علاوه بر این، بررسی دقیق تری از تأثیر و نقش عناصر سازنده منظر و همچنین توان آنها در خلق مسیرها ارائه شده است.
Form and Fabric in Landscape Architecture 04

  • لبه ها

این بخش مکانهای انتقالی (گذری) را مورد بررسی قرار می دهد که به صورت خطی بوده و در آن فضا و یا قسمتی از منظر تدریجاً به فضا یا منظر دیگری تبدیل می گردد. با اینکه در طراحی، ایجاد لبه ها اکثراً نادیده گرفته می شود، با وجود این، لبه ها به علت دارا بودن عملکردهای ادغامی و اجتماعی به عنوان عناصر ساختاری اصلی منظر محسوب می گردند. در این بخش نیز ملاحظات طراحی دوباره به همراه نمونه هایی از کاربرد عناصر سازنده منظر در طراحی لبه ها مورد بازشناسی قرار گرفته اند.
Form and Fabric in Landscape Architecture 05

  • نقاط عطف (کانونها)

نقاط عطف یا کانونها به فرمها و یا مکانهای متمایز، متضاد و یا جدا شده ای اشاره دارد که به خاطر ویژگی بارز بصری خود دارای عملکردهای فرهنگی، اجتماعی، کاربردی و جهت یابی می باشند. در این بخش، کاربرد و ویژگی نقاط عطف در طراحی منظر لحاظ گردیده و نمونه هایی از کاربرد عناصر سازنده منظر به عنوان کانون در جهت شفاف سازی بیشتر موضوع ارائه شده است.
Form and Fabric in Landscape Architecture 06

  • آستانه ها

آستانه ها به عنوان فضاها و یا فرمهای کوچک متمایزی در منظر تعریف می شوند که همانند لبه ها، دارای عملکردهای انتقالی و ادغام کنندگی هستند. برخلاف لبه ها، آستانه ها مرکزیت بیشتری نسبت به فرمهای فضایی خطی دارند و طیف وسیع و متنوعی از کابردها و تجارب اجتماعی و فرهنگی را تحت الشعاع قرار می دهند. در این بخش، ملاحظات طراحی مرتبط با این کاربردها تعریف شده است و به دنبال آن نمونه هایی از آستانه های ایجاد شده توسط عناصر سازنده منظر آورده شده است.
Form and Fabric in Landscape Architecture 07

  • جزئیات

جزئیات به بررسی منظر، نحوه تجربه و ادراک آن و ملاحظات طراحی آن از مقیاسی “نزدیک”، “قابل لمس” و “بی واسطه” توسط ناظر، می پردازد. در این بخش نیز به صورت خلاصه به بررسی پتانسیلهای خاک، سنگ، پوشش گیاهی، آب و سازه ها به عنوان عناصر طراحی در تحریک حواس پنجگانۀ انسان پرداخته شده است.
Form and Fabric in Landscape Architecture 08

ترسیمات دستی کتاب و تفاسیر آنها

ترسیمات دستی حاشیه نویسی شده در تمام قسمتهای این کتاب از لحاظ علمی دارای ارزش و اعتبار یکسانی در مقایسه با متن کتاب هستند و نباید صرفاً به عنوان مباحث “تکمیلی و کامل کننده” متن در نظر گرفته شوند. این ترسیمات دستی علاوه بر اینکه مکانهایی واقعی و خیالی را به تصویر می کشند، نشان دهنده سبک کاری هنرمندان نیز هستند. بعضی از این ترسیمات دستی به منظور نمایش دادن نحوه شکل گیری یک ایده در حین فرآیند نگارش متن کتاب کشیده شده اند، در حالی که در موارد دیگر کشیدن ترسیمات دستی خود سبب ظهور نیاز به نگارش مطالب مرتبط با آن ترسیمات شده است.
عامل مهم در هنگام تفسیر این ترسیمات دستی این است که این ترسیمات با این هدف که به شیوه های مختلفی مورد استفاده، ادراک و تفسیر واقع شوند، به تصویر کشیده شده اند و باید این امکان را به طراحان بدهند که آنچه را از آن تصاویر نیاز دارند، درک و برداشت کنند. این ترسیمات دستی معمولاً (و نه همیشه) مناظر کشورهای غربی، مناظر مناطقی با اقلیم معتدل و مناظر شهری را به تصویر می کشند. این تصاویر، مکانهایی را که برای افراد با ارزش و مهم هستند، به تصویر می کشند، ولی با وجود این باز هم تفسیر کننده را دعوت کرده تا فرضیه ها و ارزشهایی را که در ذهن خود به طور اجتناب ناپذیری غیر واضح و نامفهوم هستند به چالش و بحث بکشاند تا از این طریق بتوانند به درک مطلوبتری از ترسیمات برسد.

0/5 ( 0 نظر )

2 دیدگاه‌ها

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید